Module 5: सचोटी अंगीकारणे
2. संवेग नियंत्रण (Impulse Control)
तुम्हाला खूप हवे असलेले एखादे काम पुढे ढकलता येणे म्हणजेच impulse control. उदाहरणार्थ, नवीन टेलीव्हिजन घेण्याऐवजी एखाद्या व्यावसायिक अभ्यासक्रमात गुंतवणूक करणे. स्टॅनफोर्ड विद्यापीठाच्या एका अग्रगण्य अभ्यासाने असे आढळले आहे की, impulse control जास्त यशाशी संबंधित आहे. या कौशल्यामुळे तुम्हाला तुमची उद्दिष्टे साध्य करण्यात, चिकाटी विकसित करण्यात आणि जबाबदारीने निर्णय घेण्यात मदत होते.
आता आपण impulse control कसे सरावायचे ते पाहूया:
i. स्वतःला ओळखा. तुम्हाला impulse control मध्ये जास्त अडचण कुठे येते हे ओळखा. काही लोकांना काम पुढे ढकलण्याची सवय असते, काहींना राग नियंत्रण ठेवण्यात अडचण असते, तर काही लोकांना खर्च नियंत्रित करण्यात त्रास होतो – जे त्यांना आर्थिक अडचणीत टाकते. तुमच्या आयुष्यात अशी कोणती क्षेत्रे आहेत जिथे impulse control तुम्हाला अडचणीत टाकते का? शक्य असल्यास, तुम्हाला चांगले ओळखणाऱ्या एखाद्या व्यक्तीला हे विचारून पाहा. त्यांच्याकडे तुमच्या वर्तनाची अधिक स्पष्ट कल्पना असते.
ii. सजग रहा. तुमच्या मनात येणाऱ्या impulsive विचारांची जाणीव ठेवा, पण त्यांच्याशी एकरूप न होता फक्त लक्ष देणे शिका. लक्षात ठेवा, एखादा impulse आला म्हणून त्यावर कृती करावीच लागते असे नाही!
iii. लाट ओसरू द्या (Ride the Wave) इच्छा ही समुद्राच्या लाटेसारखी असते – ती वाढते आणि मग ओसरते. एखादा impulse खूप तीव्र वाटत असला तरी, थोडा वेळ थांबणे ही तुमची नियंत्रण ठेवण्याची गुरुकिल्ली ठरू शकते. यासाठी एक thumb rule असा आहे – किमान 10 मिनिटे थांबा आणि मग निर्णय घ्या. बहुतेक वेळा ही तीव्र इच्छा ओसरलेली असते आणि तुम्ही तिच्यावर मात करू शकता.
निष्कर्ष: स्वतःला व्यवस्थापित करणे हे आत्मपरीक्षणातून सुरू होते. यासाठी तुम्हाला स्वतःला प्रामाणिकपणे प्रश्न विचारावे लागतात आणि गरज असल्यास, मार्ग बदलण्याचे धैर्य दाखवावे लागते. Openness आणि Conscientiousness ही गुणविशेष आत्मसात करण्यासाठी आपण पाहिलेले उपाय निश्चितच उपयुक्त ठरतील. पण शेवटी, उच्च यशाच्या दिशेने पहिले पाऊल स्वतःपासूनच सुरू होते.
पुढील धड्यात, आपण दुसरे कौशल्य पाहू – म्हणजेच उच्च यशासाठी इतर लोकांशी कसे वागावे (Managing People for High Achievement) आणि त्यात Agreeableness या गुणाचा काय वाटा आहे.
