Module 2: खुलेपणा आणि काटेकोरपणाचे घटक
01. पूर्वेकडून आलेला पाहुणा – एक गोष्ट
"हो, महाराज, विशेषतः नारायणच्या चमूमधील स्वयंपाक्यांमध्ये कुजबुज सुरू आहे, ते म्हणत आहेत की त्यांनी नोकरी सोडून राजा मिहिरकुलाच्या राजदरबारी स्वयंपाक करायला जावं," शिलादित्य, राजा यशोधर्माच्या सल्लागाराने सांगितलं. "ते नाराज आहेत की नारायणपेक्षा लहान असलेला ध्रुव राजदरबारी स्वयंपाकगृहाचा प्रमुख म्हणून निवडला गेला."
"मग नारायण आणि त्याचे निकम्मे सहकारी हवेत तर जाऊ देत! त्यांना त्या मिहिरकुलाच्या दरबारीच शोभून दिसेल," राजा यशोधर्म गरजले. "माहितेय का, मी नारायणला राजदरबारी स्वयंपाकगृहाच्या प्रमुखपदासाठी का नाकारलं? सांगतो तुला. आठवतो का तुला आपला पाहुणा लिन त्साओ – तो पूर्वेकडून आलेला विख्यात विद्वान, जो गेल्या आठवड्यात आपल्याकडे आला होता. पूर्वेकडील लोक आणि त्यांचे अनोखे रिवाज खरोखरच वेगळे असतात – त्यांच्या खाद्यसंस्कृतीचा अपवाद नाही."
"लक्षात ठेव, लिन त्साओ आपल्या वार्षिक महाप्रसादानंतर दोन दिवसांनी येणार होता. आपल्या स्वयंपाक्यांना त्या आठवड्यात तीनशे पाहुण्यांसाठी जेवण बनवण्याचं काम होतं. आणि या स्वयंपाक्यांपैकी कुणीही कधीही कोणत्याही पूर्वेकडील पाहुण्यासाठी जेवण बनवलं नव्हतं, इतकंच काय तर त्यांची खाद्यसंस्कृती काय असते हेही त्यांना माहीत नव्हतं."
राजा यशोधर्म पुढे म्हणाले, "माझ्या माहितीनुसार, एवढ्या धावपळीत असूनही, ध्रुवने वेळ काढून गावातल्या विख्यात शेफ घोषाकडे भेट दिली – जो शंभर मैलाच्या परिसरात एकटाच होता ज्याला पूर्वेकडील खाद्यसंस्कृतीची काहीशी तरी माहिती होती – फक्त शिकण्यासाठी की पूर्वेकडील लोक कसे जेवतात. याउलट, लिन त्साओसाठी जेवणाची जबाबदारी सांभाळणारा नारायण, काहीच शिकायला गेला नाही."
"खरंच?" शिलादित्य म्हणाला, "ध्रुवला इतका वेळ कसा मिळाला? नारायणइतकाच तोही व्यस्त नव्हता का महाप्रसादात पाहुण्यांची व्यवस्था करत?"
"हो, नक्कीच होता," राजा म्हणाले. "पण ध्रुवने वेळ काढून आपलं काम केलं. तुला माहीत आहे, संध्याकाळी काम झाल्यावर दरवर्षी आपले दरबारी स्वयंपाकी आपल्याच सणात सहभागी होतात. आपणही त्याला प्रोत्साहन देतो. पण या वर्षी, मला समजलं की ध्रुव त्या सणात सहभागी होणार नाही. विचारल्यावर त्याने सांगितलं की, दिवसाचं काम झाल्यावर तो शेफ घोषाकडे जायचा आणि सकाळी लवकर उठून राजग्रंथालयात पूर्वेकडील खाद्यसंस्कृतीचं वाचन करायचा."
"वा! त्या तरुणामध्ये अफाट ऊर्जा असावी लागते!" शिलादित्य म्हणाला.
"हेच मला ध्रुवबद्दल विशेष वाटतं. तो शिस्तबद्ध आहे आणि आपली दिनचर्या कटाक्षाने पाळतो," राजा म्हणाले.
"समजलं, महाराज. तुम्ही ध्रुवला म्हणून निवडलं कारण तो मेहनती आहे," शिलादित्य म्हणाला.
"फक्त मेहनतीच नाही, शिलादित्य," राजा म्हणाले. "राजदरबारी स्वयंपाकगृह हे फक्त जेवण बनवण्याचं ठिकाण नाही. हे पाहुण्यांवर प्रभाव टाकण्याचं, सामर्थ्य दाखवण्याचं साधन आहे. त्यामुळे मला तेथील सर्वोत्तम व्यक्ती हवी. जी व्यक्ती कठोर मेहनत, शिस्त आणि उच्चतम दर्जा यासाठी सज्ज असेल. आणि ध्रुव याला पात्र ठरतो. तुला सांगतो, लिन त्साओ आपल्याकडील नियोजन आणि मेनूवर खूप खुश झाला. 'चॉपस्टिक्स'! इथे कोणाला माहित होतं 'चॉपस्टिक्स'बद्दल? नारायणला नक्कीच नव्हतं – तो तर हसला होता आणि म्हटला होता की मेनू फसला तर दोष ध्रुवचा असेल. पण ध्रुवने शेफ घोषाकडून शिकून घेतलं असावं. त्याच दिवशी ध्रुवचं पोशाखही पूर्वेकडील पारंपरिक पद्धतीचं होतं – जे लिन त्साओला विशेष आवडलं. त्या संध्याकाळी आपण पूर्वेकडील जेवणावर महत्त्वपूर्ण व्यापार, संस्कृती आणि राजकीय गोष्टींबद्दल चर्चा केली. मी ध्रुवला वैयक्तिकरित्या शाबासकी दिली – एक छोटंसं बक्षीसही."
"छानच!" शिलादित्य म्हणाला.
"पण सर्वात विशेष म्हणजे, ध्रुवला यश डोक्यात गेलेलं नव्हतं. माझ्या स्रोताने सांगितलं की, ध्रुव फक्त समाधानी होता की त्याच्या मेहनतीचं फळ मिळालं. त्याने नारायणची खिल्ली उडवली नाही, उलट त्याला आणि इतरांना चायनीज खाद्यपद्धती शिकवायची तयारी दर्शवली आणि त्याचं बक्षीसही शेअर करायला सांगितलं. आणि तू म्हणतोस नारायणची टीम अजूनही कुरकुर करते? लाज वाटली पाहिजे!
आता सांग, शिलादित्य – ध्रुवपेक्षा चांगला स्वयंपाकगृह प्रमुख कोणी असेल का?"
02. ध्रुवच्या यशाचं गुपित काय होतं?
पूर्वेकडून आलेला पाहुणा – गोष्टीचं विश्लेषण
पूर्वेकडून आलेला पाहुणा: यशाची शिकवण
ध्रुवची कथा आत्मव्यवस्थापनाच्या महत्त्वाच्या शिकवणी उलगडते – जी उच्च यश मिळवण्यासाठी अत्यावश्यक असते.
या धड्यात आपण मागील धड्याच्या शेवटी विचारलेला प्रश्न पुन्हा घेतो – "राजा यशोधर्माने नारायणऐवजी ध्रुवला राजस्वयंपाकगृह प्रमुख का निवडलं?"
आपण याचे उत्तर तपशीलवार पाहणार आहोत आणि त्यातून मिळणारे शैक्षणिक मुद्दे समजून घेणार आहोत.
ध्रुवच्या यशामागील कारणं
ध्रुवने स्वतःच्या व्यवस्थापनाच्या संदर्भात सहा गोष्टी विशेष कौशल्याने केल्या – ज्या शेवटी राजा यशोधर्माचं स्नेह आणि विश्वास मिळवून देणाऱ्या ठरल्या.
ही सहा वर्तनपद्धती म्हणजेच उच्च यश मिळवण्यासाठी आवश्यक अशा सवयींची उदाहरणं आहेत.
1. उत्कृष्टतेसाठी असलेली धडपड:
ध्रुवने केवळ काम उरकण्यावर भर न देता, त्यात उत्कृष्टता गाठण्याचा प्रयत्न केला. लिन त्साओसाठी जेवण बनवणं हे केवळ एक काम नव्हतं, तर एक संधी होती – जी त्याने पूर्ण क्षमतेने स्वीकारली.
2. कठीण वेळापत्रकातही शिक्षणाला प्राधान्य:
वार्षिक महाभोजनाच्या थकवणाऱ्या दिवशी देखील, ध्रुवने पूर्वेकडील स्वयंपाकाची माहिती मिळवण्यासाठी प्रयत्न केला. सण-समारंभ टाळून त्याने शेफ घोषाकडे जाऊन शिकणं निवडलं. सकाळी लवकर उठून राजग्रंथालयात वाचन करणे ही त्याची दुसरी सवय होती.
3. शिस्तबद्धता आणि सातत्य:
ध्रुवने दिवसाची कामं पूर्ण केल्यानंतर इतरांप्रमाणे सण साजरे न करता, वेळ काढून शेफ घोषाकडे जाणं पसंत केलं. ही एक शिस्त आणि स्वतःला बांधून घेण्याची तयारी होती.
4. सल्ला स्वीकारण्याची तयारी:
शेफ घोषाने दिलेला सल्ला ध्रुवने गांभीर्याने घेतला आणि त्याचे आचरणात रूपांतर केलं.
5. विचार करण्याची आणि कृतीपूर्व विचार करण्याची सवय:
चॉपस्टिक्सचा समावेश, आणि पारंपरिक मंदारिन वेटरप्रमाणे परिधान करणे – हे त्याने ग्रंथालयातील माहितीच्या आधारे स्वतःच्या कृतीचा विचार करूनच केलं.
6. यश डोक्यावर न चढवण्याची नम्रता:
ध्रुवने यशानंतर गर्व न करता, आपल्या सहकाऱ्यांशी सहकार्य केलं. त्याने नारायण आणि इतरांना ज्ञान देण्याची तयारी दाखवली आणि आपलं बक्षीस सुद्धा शेअर करण्याचा विचार केला.
हे सहा वर्तनपद्धती – म्हणजेच स्वतःचं व्यवस्थापन – हे उच्च यशाचं अत्यावश्यक अंग आहे.
खूप लोक उच्च यशाच्या टप्प्यावर पोहोचतच नाहीत, कारण ते स्वतःच्याच आड येतात – आपल्या वाईट सवयींमुळे, अल्पदृष्टीमुळे किंवा शिस्त नसल्यामुळे.
पण हे केवळ आपलं म्हणणं नाही –
संशोधन देखील हेच सांगतं की ध्रुवने दाखवलेले गुणधर्म आणि त्याचं यश हा काही योगायोग नव्हता.
03. openness आणि conscientiousness
संशोधन काय सांगतं
उच्च यश मिळवण्याची सुरुवात होते तेव्हा जेव्हा आपल्याला संशोधक ‘Big Five Personality Traits’ म्हणतात ते कळतात – कारण ही गुणवैशिष्ट्ये थेट यशाशी निगडित असतात.
आज अनेक संशोधक मानतात की व्यक्तिमत्त्वाची पाच मुख्य वैशिष्ट्ये असतात, आणि त्यांना संक्षेपाने OCEAN म्हणतात. OCEAN चा अर्थ –
Openness,
Conscientiousness,
Extraversion,
Agreeableness,
Neuroticism
स्वतःचं प्रभावी व्यवस्थापन करून उच्च यश मिळवण्यासाठी यामधील दोन गुणधर्म खूप महत्त्वाचे ठरतात – openness आणि conscientiousness.
चला, openness आणि conscientiousness या संज्ञा नेमक्या काय सांगतात, यावर एक दृष्टिक्षेप टाकूया.
1. Openness (मुक्त दृष्टी):
openness या गुणधर्मात कल्पकता आणि अंतर्दृष्टीचा समावेश होतो. ज्या व्यक्तींमध्ये openness जास्त असते, त्यांना वेगवेगळ्या गोष्टींमध्ये स्वारस्य असतं. त्या नवीन गोष्टी करण्यासाठी तयार असतात आणि नव्या आव्हानांचा सामना करण्यास उत्सुक असतात.
2. Conscientiousness (कर्तव्यदक्षता):
conscientiousness म्हणजे विचारपूर्वक वागणं, पूर्वतयारी करणं, आत्मनियंत्रण आणि उद्दिष्टांवर लक्ष केंद्रित करणं. ज्या व्यक्ती conscientious असतात, त्या नेहमी व्यवस्थित असतात आणि बारकाव्यांकडे लक्ष देतात. ज्या व्यक्तींच्या ठिकाणी हा गुण कमी असतो, त्या व्यक्तींना शिस्तबद्धपणा आणि वेळेच्या बंधनाचा त्रास होतो.
जर तुम्ही लक्षपूर्वक पाहिलं, तर ध्रुवच्या वर्तनात openness आणि conscientiousness या दोन्ही गुणांचा समावेश दिसून येतो.
उदाहरणार्थ, openness संदर्भात –
ध्रुवने स्वतःला नवीन अनुभवांसाठी आणि शिकण्यासाठी उघडं ठेवलं. त्याला उत्कृष्टतेसाठी काम करायचं होतं आणि तो खूप मनापासून त्यासाठी प्रयत्नशील होता. त्याने वेळ काढून स्वतःच्या कृतींचा विचार केला आणि त्यावर चिंतन केलं. ध्येयाशी संबंधित ज्ञान आणि सल्ला मिळवण्यासाठी तो सक्रिय होता आणि मिळालेलं ज्ञान त्याने कृतीत उतरवलं. त्याने आपल्या टीमसोबत ज्ञान आणि साधनं शेअर करायची तयारीही दाखवली – हे सगळं openness मध्ये येतं.
दुसरीकडे, conscientiousness संदर्भात –
ध्रुवने वेळापत्रकाचं उत्तम व्यवस्थापन केलं आणि शिकण्याला प्राधान्य दिलं. त्याने शिस्तबद्ध दिनक्रम पाळून स्वतःच्या वाटचालीला दिशा दिली आणि आत्मविनाशक सवयींपासून दूर राहिला. त्याचं नियोजन कौशल्य सुद्धा उच्च दर्जाचं होतं – ही सर्व लक्षण conscientiousness शी संबंधित आहेत.
पुढच्या धड्यात आपण ‘Big Five’ च्या उर्वरित गुणवैशिष्ट्यांवर नजर टाकणार आहोत – जी देखील उच्च यशासाठी अत्यावश्यक आहेत.
