Module 7: उच्च यशासाठी पोषक वातावरण तयार करणे
01. समस्यांवर लक्ष केंद्रित करण्याऐवजी प्रगतीला प्रोत्साहन द्या
आत्तापर्यंत आपण Openness आणि Conscientiousness या 'स्वतःचे व्यवस्थापन' आणि Agreeableness या 'लोकांचे व्यवस्थापन' या गुणांद्वारे उच्च यश कसे साध्य होते हे पाहिले आहे.
या धड्यात आपण 'वातावरण' या घटकाकडे पाहणार आहोत. तो जरी ‘Big Five Personality Traits’ चा भाग नसला, तरी उच्च यशासाठी अत्यावश्यक असतो. या धड्यात आपण असे काय करू शकतो जेणेकरून उच्च यशासाठी पोषक वातावरण तयार करता येईल याकडे लक्ष देणार आहोत.
उच्च यशासाठी पोषक वातावरण तयार करणे
जेव्हा वातावरण:
1. प्रगतीकडे लक्ष देणारे,
2. सुधारणा सुचवण्यास प्रोत्साहित करणारे, आणि
3. बुद्धिमान जोखीम स्वीकारण्याचे स्वागत करणारे नसते,
तेव्हा फक्त समस्यांवर लक्ष केंद्रित करणारे आणि अती स्पर्धात्मक वातावरण निर्माण होते, जे उच्च यशाच्या शक्यता मर्यादित करते.
मग अशा वातावरणात योगदान देण्यासाठी काय करता येईल हे पाहूया:
1. समस्यांवर नव्हे, प्रगतीकडे लक्ष केंद्रित करा
अडचणी आल्या की बरेचदा आपण लगेच नकारात्मक बाबींवर, समस्या काय आहेत यावर लक्ष केंद्रित करतो—त्यावर उपाय शोधण्याऐवजी.
अशा वातावरणात काम करणारे लोक आपली भूमिका वाचवण्यावरच भर देतात. नियमपुस्तिकेत नसलेल्या गोष्टी करण्याचे टाळतात. त्यामुळे ते कठोर व बदल न मानणारे बनतात—जे उच्च यशासाठी अपायकारक ठरते.
a. चुका व्यवस्थापित करण्यात टीमला मदत करा
सर्व वयोगटातील लोक चुकांमुळे निराश होतात. पण अभ्यास सांगतो की चुका होणे हा शिक्षणाचा भाग आहे. म्हणूनच चुका स्वीकारणे, त्यातून शिकण्याच्या रणनीती तयार करणे आणि प्रयत्नशील राहणे हे खूप महत्त्वाचे ठरते.
IBM चे माजी CEO टॉम वॉटसन जूनियर यांचा एक प्रसंग पाहा: एका तरुण कार्यकर्त्याने काही चुकीचे निर्णय घेतले ज्यामुळे कंपनीचे मोठे नुकसान झाले. त्या कार्यकर्त्याने राजीनाम्याची तयारी केली होती. पण वॉटसन यांनी त्याला सांगितले, “राजीनामा? अजिबात नाही! आम्ही दोन मिलियन डॉलर्स खर्च करून तुला शिकवलंय!”
ही कथा शिकवते की अपयश म्हणजे संधी असते—आणि चुकांवर प्रतिक्रिया देताना नेत्यांनी सकारात्मक दृष्टिकोन ठेवावा.
b. प्रेरणादायी पद्धतीने अभिप्राय द्या
शिकणे हे फक्त सुरक्षित वातावरणातच शक्य होते. कठोरपणे किंवा अपमानास्पदपणे दिलेला अभिप्राय लोकांना अलग करत असतो. त्याचप्रमाणे, जर योग्य अभिप्राय दिलाच गेला नाही, तर लोक त्याच्या जागी स्वतःचा निष्कर्ष लावतात—जे अनेकदा चुकचुकीत ठरते.
योग्य पद्धतीने दिलेला अभिप्राय चुका समजून घेऊन त्या भविष्यात सुधारण्यासाठी संधी म्हणून समोर आणतो.
2. सुधारणा करण्यासाठी सूचना देण्यास प्रोत्साहन द्या आणि बुद्धिमान जोखीम स्वीकारण्याचा सन्मान करा
सुधारणा करण्यासाठी सूचना देण्यास प्रोत्साहन द्या कामाच्या पद्धती सुधारण्यासाठी सूचना मागविल्यास मनोबल वाढते आणि कामावरील समाधान सुधरते. चांगल्या सूचनांची अंमलबजावणी केल्यास खर्चात कपात होऊ शकते आणि ग्राहक/हितधारक समाधान वाढू शकते. कारण जेव्हा लोक त्यांच्या आजूबाजूच्या वातावरणात पर्याय निवडण्याचे स्वातंत्र्य अनुभवतात, तेव्हा ते चांगले निर्णय घेणे आणि प्रभावी समस्यांचे निराकरण करणे यांसारख्या उच्च स्तराच्या संज्ञानात्मक क्षमतेस चालना मिळते. आणि हे सर्व उच्च यशासाठी उपयुक्त आहे.
कामाच्या ठिकाणी सुधारणा सूचना मिळवण्यासाठी काही मार्ग: • कोणी तुम्हाला एखादी कल्पना सांगण्यासाठी येतो तेव्हा ती त्वरित मान्य करा. हे प्रोत्साहन देणारे असते, आणि त्या व्यक्तीला अधिक कल्पना सुचवायला प्रेरणा मिळते. • तुमच्या सूचना कार्यक्रमात दिलेल्या सर्व कल्पनांचा विचार करा. त्या सध्याच्या स्वरूपात उपयोगी नसल्या तरी त्या एखाद्या महत्त्वाच्या समस्येची ओळख करून देऊ शकतात. • लोकांना सांगण्यासाठी प्रोत्साहित करा की ते कंपनीच्या धोरणांना समर्थन देण्यासाठी किंवा संस्थात्मक मूल्ये आत्मसात करण्यासाठी काय करत आहेत. • लोकांना दाखवा की त्याच्या सूचनांचा उपयोग कसा केला जात आहे आणि त्यातून काय मूल्य निर्माण झाले आहे.
3. बुद्धिमान जोखीम घेण्याचा सन्मान करा जोखीम घेणे अनेकांना अस्वस्थ करते. जोखमीच्या दबावाखाली लोक अनेकदा अपयशी ठरतात. त्यामुळे अनेक वेळा नेते त्यांच्या लोकांनी जोखीम न घेणे पसंत करतात, कारण त्यामुळे विश्वासार्हता आणि सातत्य राखले जाते. पण हेच नेते जेव्हा त्यांच्या लोकांना हुशारीने, योजनाबद्ध पद्धतीने जोखीम घेण्यास प्रवृत्त करत नाहीत, तेव्हा ते स्वतःच आणि त्यांच्या टीमचे नुकसान करतात. कधी कधी, नवकल्पना आणि प्रगतीसाठी जोखीम घेणे हेच एकमेव मार्ग असतो ज्यातून उच्च यश प्राप्त करता येते.
मग अशा जोखीम घेण्याच्या संस्कृतीला प्रोत्साहन कसे द्यायचे?
a. अपयशाची अपेक्षा ठेवा (आणि त्याचे कौतुक करा) लोकांना सांगितले पाहिजे की जेव्हा आपण काही नवीन करण्याचा धोका घेतो, तेव्हा अपयश अपेक्षित आहे. उद्दिष्ट असते की अपयश लहान, जलद आणि कमी खर्चाचे असावे, दीर्घकाळ टिकणारे, हळू आणि महागडे नव्हे. आणि जो कोणी जोखीम घेऊन अपयशी ठरतो, त्याचे नेहमीच कौतुक करायला हवे. हे सांगण्याची ही एक चांगली संधी असते की जोखीम घेणे योग्य आहे आणि त्या अनुभवातून शिकण्याची संधी निर्माण होते.
b. अंतर्दृष्टी देणाऱ्या प्रयोगांचे कौतुक करा उदाहरणार्थ, प्रॉक्टर अँड गॅम्बलचा 'Heroic Failure Award' जो त्या कर्मचाऱ्याला किंवा टीमला दिला जातो ज्यांचे अपयश सर्वाधिक अंतर्दृष्टी घेऊन आले. तसेच टाटा ग्रुप दरवर्षी 'Dare to Try' नावाचा पुरस्कार देतो, जो सर्वात मोठा धोका पत्करणाऱ्या व्यवस्थापकाला दिला जातो.
याचा अर्थ असा नाही की कोणतेही अपयश किंवा चूक प्रोत्साहित केली जाते किंवा साजरी केली जाते. पण जर एखादी टीम धोरणात्मक, व्यावसायिक, नैतिक आणि कायदेशीर चौकटीत काम करत असेल आणि जुन्या चुका पुन्हा टाळत असेल, तर अशा प्रयोगातून मिळणाऱ्या शिकवणीसाठी अपयशाचा सन्मान केला जाऊ शकतो.
निष्कर्ष एकंदरीत पाहता, उच्च यश हे काही मुख्य वागणुकीच्या वैशिष्ट्ये आणि कृतींचा परिणाम असतो. स्वतःचे व्यवस्थापन Openness आणि Conscientiousness दर्शवून, लोकांचे व्यवस्थापन Agreeableness च्या महत्त्वाच्या गुणांनी आणि प्रगतीकडे लक्ष केंद्रित करून, सुधारणा सुचवण्यास प्रोत्साहन देऊन आणि बुद्धिमान जोखीम स्वीकारण्याचा सन्मान करून, उच्च यशासाठी पोषक वातावरण तयार करून, नेते त्यांच्या क्षेत्रात उच्च यश साध्य करण्याच्या शक्यतेत लक्षणीय वाढ करू शकतात.
धन्यवाद. आशा आहे की तुम्हाला हा अभ्यासक्रम उपयुक्त वाटला असेल.
या अभ्यासक्रमाचा समारोप करण्यासाठी कृपया खालील क्विझ पूर्ण करा.
